Sunday, November 30

Tag: kharif

पावसाच्या पाण्याद्वारे विहीर पुनर्भरण
शेती तंत्र

पावसाच्या पाण्याद्वारे विहीर पुनर्भरण

राज्यात अनेक ठिकाणी पावसाला सुरवात झाली आहे. या पावसाच्या पाण्याचा योग्य वापर केल्यास खरिपाबरोबरच रब्बीच्या हंगामाला त्याचा उपयोग होईल. त्यादृष्टीने विहीर पुनर्भरणासारखे प्रयोग शेतकर्‍यांनी जरूर करावेत. शेतात बाहेरून मोठ्या प्रमाणात पाणी येत असेल किंवा शेतात विहिरीच्या बाजूला पाणी साठत असेल अथवा विहिरी जवळून छोटासा ओहळ वाहत असेल तर विहीर पुर्नभरण करता येते. शेतामधून वाहून जाणारे पावसाचे पाणी शेतचारीद्वारे एकत्रित करून विहिरीत सोडण्यात येते, यालाच विहिरीद्वारे भूजलाचे कृत्रिमरीत्या पुनर्भरण म्हणतात. त्यासाठी विहिरीपासून काही अंतरावर ८ बाय ६ बाय ६ फूट आकाराचा खड्डा खोदावा. याला गाळ साठवण हौद म्हणतात, या खड्ड्यात पाणी आल्यानंतर काही काळ पाणी तेथे थांबेल व पाण्यामध्ये आलेला गाळ, काडीकचरा खड्ड्याच्या तळाशी बसेल व नंतर हे पाणी पाईपद्वारे म्हणजेच चाळणीच्या खड्ड्यात सोडण्यात येते. गाळ साठवण खड्ड्...
असे करा व्यवस्थापन टोमॅटोवरील कीड व रोगांचे
शेती तंत्र

असे करा व्यवस्थापन टोमॅटोवरील कीड व रोगांचे

शरीरासाठी पोषक असलेल्या अ, ब आणि क जीवनसत्वांसह चुना, लोह व विविध प्रकारच्या खनिजांनी संपन्न असलेल्या टॉमेटोला वर्षभर मागणी असते. या पिकांवर करपा, फळसड, भुरी, मर, देवी आदी विषाणूजन्य रोगांचा प्रादूर्भाव मोठ्या प्रमाणात होतो. रोगांच्या नियंत्रणासाठी वेळीच प्रतिबंधात्मक उपाययोजना करणे गरजेचे असते. त्यासाठी पुढीलप्रमाणे एकात्मिक कीडरोग व्यवस्थापन करावे. करपा (अर्लीब्लाईट/लेट ब्लाईट) व फळसड लवकर येणारा करपा सोलॅनी नावाच्या बुरशीमुळे होतो. या रोगाने सुरुवातीस जमिनीलगतच्या पानांवर गोलाकार किंवा आकारहीन वलयांकित तपकिरी काळपट ठिपके येतात. हे ठिपके एकमेकांत मिसळून चट्टे तयार होतात. करपलेली पाने गळून फांद्या कमकुवत होऊन मोडतात. तसेच फळांवरही नंतर असेच डाग पडतात. उशिराचा करपा फायटोप्थेरा बुरशीमुळे होतो. या रोगाने पानथळ ते फिक्कट तपकिरी रंगाचे ठिपके पाने, खोड, फांद्या व फळांवरही येतात. ढगाळ हवामानात ...
खरीप विशेष : सोयाबीन बियाणे पेरताना अशी घ्या काळजी
शेती तंत्र

खरीप विशेष : सोयाबीन बियाणे पेरताना अशी घ्या काळजी

सोयाबीन उत्पादनावर होणारे विपरीत परिणाम टाळण्यासाठी बीजोत्पादन ते पेरणी आणि पीकवाढीच्या अवस्था व काढणीपर्यंतच्या विविध स्तरांवर दिलेल्या शिफारशी व इतर सूचनांची काटेकोर अंमलबजावणी करणे गरजेचे आहे. योग्य पद्धतीने व्यवस्थापन केले, तर सोयाबीनचे चांगले उत्पादन घेता येते. त्यासाठी या काही टिप्स... सोयाबीन बियाणे हाताळताना व पेरणी करताना खालीलप्रमाणे काळजी घ्यावी : *सोयाबीन बियाण्यांस पेरणीपूर्वी पिशवीत ठेवलेल्या बुरशीनाशकांची प्रक्रिया करावी. *पेरणीसाठी आणलेल्या बियाण्यांची पिशवी खालून फोडावी. तसेच बियाण्यांची पिशवी व पिशवीवरील टॅग जपून ठेवावे. *शिफारशीप्रमाणे ७५ ते १०० मि. मी. पाऊस पडल्यानंतरच सोयाबीन बियाण्यांची पेरणी करावी. अल्प पावसावर पेरणी केल्यास बियाणे अर्धवट ओलीवर पडते व पुढे दोन ते तीन दिवस पाऊस न पडल्यास कुजून खराब होते. *सोयाबीन बियाण्यांची ४ ते ५ सें. मी. पेक्षा जास्त खोलीवर पेरणी क...
खरीप विशेष : कापूस पिकाचे एकात्मिक व्यवस्थापन
शेती तंत्र

खरीप विशेष : कापूस पिकाचे एकात्मिक व्यवस्थापन

कापूस पिकासाठी अनुकूल हवामान आणि पाण्याची उपलब्धता असणे आवश्यक आहे. त्यासोबतच वेळोवेळी सूक्ष्म अन्नद्रव्ये देणे, हे उत्पादन वाढीचे गमक आहे. हवामानाचा परिणाम कापसाच्या बियाण्यांची उगवण होण्यासाठी १८ ते २० अंश से. तर वाढीच्या अवस्थेमध्ये २० ते २५ अंश से. तापमानाची आवश्यकता असते. फुलोरा अवस्था ते बोंड धरण्याच्या काळात २७ ते ३४ अंश से. तापमान असल्यास उत्तम मानले जाते. उष्ण दिवस व थंड रात्र या प्रकारचे हवामान बोंडे चांगली भरण्यास व उमलण्यास उपयुक्त असते. लागवडीच्या काळात जास्त तापमानाचा विपरित परिणाम होऊन पिकाची उगवण कमी होते आणि नवीन अंकुर वाळतात. जमिनीलगत खोडावर स्कॉचिंग होऊन संपूर्ण झाड लाल होते. यामुळे पिकांची वाढ थांबते. पावसाचा मोठा खंड किंवा जास्त काळापर्यंत जमिनीत ओल नसल्याची परिस्थिती पात्याच्या अवस्थेपासून बोंड पोसण्याच्या कालावधीत असल्यास फुले, पात्यांची व बोंडांची नैसर्गिक गळ होते....
खरीपातील आले लागवड
शेती तंत्र

खरीपातील आले लागवड

आले या वनस्पतीची लागवड पौराणिक काळापासून केली जाते. आल्यातील विशिष्ट चव व स्वाद यामुळे दररोजच्या जेवणातील मसाल्यात आल्याचे महत्वाचे स्थान आहे. ओले आले, प्रक्रिया करून टिकवलेले आले अथवा सुंठ अशा स्वरुपात आल्याचा उपयोग करतात. जमिनीतील आल्याच्या खोडाचा उपयोग मसाल्यासाठी करतात. हवामान व जमीन आल्याला उष्ण व दमट हवामान मानवते. थंडीमुळे आल्याची पानेवाढ थांबते व जमिनीत खोडाची वाढ सुरु होते. मात्र शेतकऱ्यांच्या अनुभवावरून असेही लक्षात आले की , साताऱ्यापासून मराठवाड्यापर्यंत पीक येऊ शकते. समुद्रकिनाऱ्याच्या भागात जेथे २०० से. मी. किंवा थोडा जास्तच पाऊस पडतो तेथे पावसाळी पाण्यावर आले घेतले जाते. समुद्रसपाटी पासून १०० ते १५०० मीटर उंचीपर्यंतच्या प्रदेशात आल्याची लागवड करण्यात येते. आल्यासाठी मध्यम खोलीची उत्तम निचरा असलेली कसदार जमीन उत्तम असते. नदीकाठच्या पोयटाच्या गाळ मिश्रित जमिनीत आले उत्तम...
अशी करा सोयबीनची लागवड
शेती तंत्र

अशी करा सोयबीनची लागवड

महाराष्ट्र राज्यात आता सोयाबीन हे खरीप हंगामातील महत्त्वाचे पिक झाले आहे. योग्य लागवड पद्धतीने उत्पादनात नक्कीच वाढ होते. जमीन मध्यम काळी पोयट्याची, चांगली निचरा होणारी. पूर्वमशागत एक नांगरट, दोन कुळवाच्या पाळ्या देऊन जमीन भुसभुसीत करावी. सुधारित वाण जे.एस.३३५, एम.ए.सी.एस.११८८, फुले कल्याणी (डी.एस.२२८), जे.एस.९३०५, के.एस. १०३, फले अग्रणी (केडीएस ३४४) पेरणी व लागवडीचे अंतर पेरणी खरीपात जुनच्या पहिल्या पंधरवड्यात वापशावर करावी. पेरणी ४५ X ०.५ सें.मी. (भारी जमीन) किंवा ३० X १० सें.मी. (मध्यम जमीन) अंतरावर करावी. बियाणे सलग पेरणीसाठी ७५-८० किलो प्रति हेक्टर तर टोकण पेरणीसाठी ४५-५० किलो प्रति हेक्टर बियाणे वापरावे. बीजप्रक्रिया – बुरशीजन्य रोगांपासून संरक्षण करण्यासाठी प्रति किलो बियाण्यास २.५ ग्रॅम कार्बेन्डेझीम किंवा ५ ग्रॅम ट्रायकोडर्मा चोळावे. तसेच नत्र स्थिरीकरणासाठी सोयाबीन गटा...