Sunday, November 30

Tag: kharif

कापूस आधारित पीकपद्धती फायद्याची
शेती तंत्र

कापूस आधारित पीकपद्धती फायद्याची

सद्य:परिस्थितीत महाराष्ट्रात जास्तीत जास्त भागात कापसाची सलग लागवड करतात. त्यामुळे नैसर्गिक आपत्ती, तसेच रोग आणि किडीचा प्रादूर्भाव यामुळे कापसाचे होणारे नुकसान टाळणे अशक्य आहे; परंतु सलग पिकाऐवजी कापूस आधारित पीकपद्धतीचा शेतकर्‍यांनी अवलंब केला तर असे होणारे नुकसान काही अंशी टाळता येते व प्रति एकरी शेतकर्‍यांना पैसेरूपी जास्त फायदा होऊ शकतो. पीकपद्धतीचे फायदे * अतिवृष्टी किंवा पावसाचा ताण, तसेच रोग व किडी यामुळे होणारे नुकसान काही अंशी भरून निघते. * उत्पादनात स्थिरता निर्माण होऊन प्रति एकरी जास्त नफा मिळतो. * पीकपद्धतीत कडधान्य पिकांचा अंतर्भाव होत असल्यामुळे जमिनीचे भौतिक, रासायनिक व जैविक गुणधर्म वाढते. * आंतर पिकापासून शेतकर्‍यास लवकर पैसा मिळतो व हा पैसा शेती व्यवहारासाठी मध्यंतरीच्या काळात वापरता येतो. * थोडक्यात, विविध पीकपद्धतींमुळे उपलब्ध असलेल्या जमीन, पाणी, हवा व प्रकाश यांचा प...
खरीप विशेष : बाजरी लागवडीचे नवीन तंत्र
शेती तंत्र

खरीप विशेष : बाजरी लागवडीचे नवीन तंत्र

बाजरी हे पीक हलक्या ते मध्यम जमिनीवर, जेथे पावसाचे प्रमाण २०० ते ७०० मि. मि. आहे, अशा प्रदेशांत घेतात. कमी पाण्यावर येणारे हे पीक असल्याने खत आणि तणांचे योग्य व्यवस्थापन करून चांगले उत्पादन घेता येणे शक्य आहे. पूर्वमशागत लोखंडी नांगराने जमिनीची १५ सें. मी. पर्यंत खोल नांगरट करावी. यानंतर कुळवाच्या दोन पाळ्या देऊन जमीन भुसभुशीत करावी. पूर्वी घेतलेल्या पिकांची धसकटे, काडीकचरा, हरळी, कुंदा वेचून शेत स्वच्छ करावे. शेवटच्या कुळवणीअगोदर हेक्टरी पाच टन शेणखत किंवा कम्पोस्ट शेतात पसरवून टाकावे. पेरणीची वेळ पेरणी जून महिन्यात चांगला पाऊस पडल्यावर करावी. पेरणी १५ जून ते १५ जुलै या दरम्यान केल्यास उत्पादन अधिक मिळते. पेरणीस उशीर झाल्यास पिकावर गोसावी, अरगट रोगांचा प्रादुर्भाव वाढण्याची शक्यता असते. धूळ पेरणी करावयाची असल्यास जून महिन्याच्या दुसर्‍या ते तिसर्‍या आठवड्यात करावी. धूळ पेरणी एकूण क्षेत्...
बियाणे पेरणी करून कांदा उत्पादन
शेती तंत्र

बियाणे पेरणी करून कांदा उत्पादन

कांदा पिकाचे उत्पादन मुख्यत्वे रोपांची पुनर्लागवड करून घेतले जाते. कांदा उत्पादन बियाणे पेरून घेणेही शक्य आहे. कर्नाटक, राजस्थान आणि महाराष्ट्रातील अहमदनगर, पुणे जिल्ह्यातील पठारी भागात पावसाळ्यात कांदा बियाणे पेरून उत्पादन घेतले जाते. कांदा बियाणे पेरून उत्पादन घेतल्यास कांदा काढणीसाठी हवामानानुसार पेरणीपासून चार महिन्यांत लागतो. उशिरा लांबलेल्या पावसामुळे जिरायत भागात कांदा रोपे टाकली गेली नाहीत, अशा ठिकाणी या पद्धतीने कांदा उत्पादन घेणे सहज शक्य होईल. अशा पध्दतीने उत्पादन घेण्यासाठी खालील काही गोष्टींचा विचार करणे आवश्यक आहे. १.प्रतिकूल हवामान २.रोपे टाकण्याचा काळ निघून जाणे. ३.मजुरांची टंचाई ४.शेतामध्ये तणांचे प्रमाण अत्यल्प असल्यास प्रतिकूल हवामानात नैसर्गिक आपत्तीमुळे रोपांचे नुकसान होते. यामुळे कांदा पीक नियोजन कोलमडते. कधी-कधी कांदा उत्पादन क्षेत्रात पाण्याची उपलब्धता नसल्याने कां...
किटकनाशके विकत घेण्यापूर्वी…
शेती तंत्र

किटकनाशके विकत घेण्यापूर्वी…

पिकांवर रोग आणि कीड येऊन पिकाचे उत्पादन कमी येते. परिणामी, शेतकर्‍यांचे आर्थिक नुकसान होते. हे नुकसान टाळायचे असेल तर किटकनाशके वापरून किडींचे, रोगांचे वेळीच नियंत्रण करणे आवश्यक असते. किटकनाशके विषारी असल्यामुळे ते विकत घेताना, त्याची वाहतूक करताना, हाताळताना काळजी घेणे आवश्यक आहे. कीडनाशक खरेदी करताना शिफारस केलेलेच घ्यावे. प्रत्येक कीडनाशकाच्या डब्यावर किंवा पुड्यावर त्याचे रासायनिक आणि व्यावसायिक नाव लिहिलेले असते. त्याची बारकाईने खात्री करून घ्यावी. फुटलेला किंवा मोहोर नसलेला कीडनाशकाचा डबा किंवा पुडा विकत घेऊ नये. वाहतूक करताना प्रचलित नियमांचे आणि कायद्यांचे पालन करावे. वाहतूक मोठ्या प्रमाणावर करावयाची झाल्यास, शक्यतो स्वतंत्र वाहनांमधून करावी. हे शक्य नसल्यास वाहतूक करताना कीडनाशकांचा अन्नपदार्थांशी संपर्क येणार नाही, याची काळजी घ्यावी. वाहतुकीसाठी कीडनाशकांचे डबे किंवा पुडे व्यव...
असे करा ठिबकवरील कापसाचे व्यवस्थापन
शेती तंत्र

असे करा ठिबकवरील कापसाचे व्यवस्थापन

ठिबक सिंचन पद्धतीचा वापर केल्यास कापूस पिकाचे अधिक उत्पादन मिळते. त्यामुळे अनेक शेतकरी या पद्धतीचा अवलंब करीत आहेत. दरवर्षी कापूस पिकाने जमिनीतून शोषून घेतलेली अन्नद्रव्ये भरून न निघाल्यास, पिकांचे संतुलित पोषण न झाल्यास पिकाची जोमदार वाढ होत नाही. कापसाचे जास्त उत्पादन मिळण्यासाठी त्याचे योग्य व्यवस्थापन करणे गरजेचे आहे. बरेच कापूस उत्पादक शेतकरी ठिबक सिंचन संच उभारल्यापासून बरेच जण दरवर्षी त्याच अंतरावर कापसानंतर पुन्हा कापसाचे पीक घेतात. यामुळे कापूस पिकाने जमिनीतून शोषण केलेल्या अन्नद्रव्यांची भर न पडल्यास बोंडे चांगली पोसली जात नाहीत, बोंडांना वजन येत नाही, झाडांची वाढ खुंटते, पाने लालसर होतात. त्यामुळे जमिनीची सुपीकता वाढविण्याबरोबरच पिकास संतुलित पोषण (मुख्य अन्नद्रव्ये- नत्र, स्फूरद, पालाश, दुय्यम अन्नद्रव्ये-कॅल्शियम, मॅग्नेशियम, गंधक आणि सूक्ष्म अन्नद्रव्ये - झिंक, फेरस, बोरॉन) ...
ऊस लागवडीची सुधारित पद्धत
शेती तंत्र

ऊस लागवडीची सुधारित पद्धत

यांत्रिकीकरण व आधुनिक ठिबक सिंचन पद्धतीसाठी ही पद्धत उपयुक्त आहे. बेणे प्रकारानुसार डोळा पद्धतीचाही अवलंब करता येईल. ऊस पिकासाठी कोणत्या प्रकारची जमीन असावी, उसाची कोणती जात निवडावी, बेण्यांची निवड, बेणे छाटणी, बेणे प्रक्रिया, लागवड पद्धत आदींविषयी माहिती देणारा हा लेख... जमिनीची निवड ऊस लागवडीसाठी १ मीटर खोली असलेली, मध्यम ते भारी पोताची निचरायुक्त जमीन निवडावी. हेक्टरी २० टन शेणखत द्यावे. १० टन जमीन तयार करताना व १० टन लागवडीच्या वेळी द्यावे. चोपण जमिनीसाठी ५-१० टन जिप्सम प्रति हेक्टर या प्रमाणात द्यावे. हेक्टरी ४०-६० किलो युरिया, ५० टक्के ७५ किलो एसएसपी व ५ किलो जिवाणू खत द्यावे. लागवड हंगाम व उसाच्या जाती (वाण) पूर्व हंगाम (ऑक्टोबर ते नोव्हेंबर) - कोसी ६७१, कोसी ८०१४, कोसी ८६०३, कोसी ७८१९, कोसी ७४०, कोसी ९४०१ सुरू हंगाम (जानेवारी ते फेब्रुवारी) - कोसी ८९०३, कोसी ६७१, कोसी ७५२७, कोसी ...